Środki zabezpieczające w prawie karnym

Prawo karneKażdy czyn zabroniony przez prawo, popełniony jest przez danego człowieka musi i zasługuje na karę. Sąd wydaje wyrok bezstronnie i każdemu, kto spowodował jakikolwiek czyn zabroniony prawem i wymierza karę. Sąd, bowiem nie może być podatny na opinie i sądy innych - musi on bezstronnie i sprawiedliwie oceniać czyny.

Środek zabezpieczający to narzędzie, które stosowane jest zamiennie zamiast kary wobec sprawcy czynu zabronionego, który nie podlega odpowiedzialności karnej z powodu niepoczytalności lub znikomej społecznej szkodliwości czynu, bądź jeśli orzeczenie kary byłoby bezcelowe z uwagi na zaburzenia psychiczne, które wpłynęły na popełnienie przez niego przestępstwa.

Celem środka zabezpieczającego jest przede wszystkim ochrona społeczeństwa przed ludźmi a także ich zachowaniem, które może zagrażać porządkowi prawnemu. Sąd, który orzeka środek zabezpieczający nie określa terminu jego obowiązywania. Podlega on uchyleniu, jeśli tylko ustaje przyczyna jego stosowania. W skrajnych jednak sytuacjach może być wykonywany do końca życia sprawcy. Takie też środki zabezpieczające zostały uregulowane w rozdziale 10 Kodeksu Karnego.

Należy równocześnie podkreślić, że samo pojęcie środka zabezpieczającego, tak na gruncie ustawodawstwa polskiego, jak i w innych krajach europejskich, nie miało i nie ma bynajmniej całkowicie jednoznacznego charakteru oraz zakresu znaczeniowego - obejmowało oraz obejmuje instytucje o różnym charakterze, stosowane wobec różnych kategorii sprawców, z różnych powodów.

Z perspektywy coraz większego rozwoju prawa karnego, jak i całej kryminologii czy historii ustawodawstwa karnego, definicja środka zabezpieczającego jest ukazywana w różnych ujęciach. Ujęcie szerokie pojęcia środka zabezpieczającego, zwanym także dwutorowością prawa karnego, można uznać, że środki zabezpieczające są to równoprawne instrumenty polityki karnej spełniające różnego rodzaju funkcje w zależności od pewnych cech.

Rodzaje środków zabezpieczających

Można wyróżnić różne rodzaje środków zabezpieczających. Zalicza się między innymi do nich takie środki zabezpieczające jak:

Środki izolacyjno-lecznicze

Zgodnie z artykułem 93 Kodeksu Karnego można do tych środków zaliczyć:

  • elektroniczną kontrolę miejsca pobytu,
  • terapię,
  • terapię uzależnień,
  • pobyt w zakładzie psychiatrycznym.

Środki administracyjne

To tych środków można zaliczyć takie czynności jak:

  • zakaz zajmowania określonego stanowiska wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej,
  • zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi,
  • zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu,
  • zakaz wstępu na imprezę masową,
  • zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych,
  • zakaz prowadzenia pojazdów.
  • nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Elektroniczna kontrola miejsca pobytu - to środek zabezpieczający, który jest objęty dozorem zbliżeniowym lub mobilnym. Określa on miejsce pobytu danej osoby. Dozór zbliżeniowy ma na celu skontrolowanie czy wskazana osoba zachowuje odległość od osoby, którą wyznaczył sąd. Dozór mobilny ma na celu odpowiedź na pytania: gdzie znajduje się skazana osoba oraz w jakim miejscu się znajduję. Jeżeli dana osoba została objęta elektroniczną kontrolą miejsca pobytu, zobowiązana jest do noszenia nadajnika i dbania o niego. Powinna także sprawować ochronę przed zniszczeniem czy uszkodzeniem a także zapewnić źródło zasilania. Jest to najmniej dolegliwy środek zabezpieczający - nie zawsze jest jednak możliwość dostania elektronicznej kontroli miejsca pobytu jako środka zabezpieczającego z racji tego, że nie każdy posiada warunki techniczne do tego, a także ogranicza ich liczba i zasięg nadajników.

Drugi środek zabezpieczający, czyli terapia i terapia uzależnień jest rodzajem środka zabezpieczającego, który ma za zadanie nałożenie na sprawcę przestępstwa obowiązku stawiania się we wskazanym miejscu i czasie a także wskazanej placówce przez Sąd celem poddania się terapii. Terapia może przybierać postać farmakoterapii a także postępowania terapeutycznego, psychoedukacji bądź, terapii klinicznej. Ten rodzaj środka zabezpieczającego określa się bezterminowo. Dzieje się tak, ponieważ zależne jest to od człowieka, w jakim czasie "wyjdzie" z uzależnienia lub poprawi swoje zachowanie. Nie jest, bowiem do określenia, kiedy dana terapia się zakończy. Gdy dana terapia nie jest już konieczna - Sąd orzeka o uchyleniu postanowienia o jej zastosowaniu.

Kolejnym rodzajem środka zabezpieczającego jest pobyt w zakładzie psychiatrycznym. W przeciwieństwie do poprzednich środków, pobyt ten ma charakter izolacyjny. Środek ten stosowany jest dla osób, które popełniły czyny w stanie niepoczytalności. Występują warunki zastosowania tego środka zabezpieczającego i są to między innymi na przykład uprzednie popełnienie czynu zabronionego, związek przyczynowy między popełnionym czynem a chorobą psychiczną, stopień społecznej szkodliwości czynu zabronionego oraz wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnia czynu.

Istnieje także taki rodzaj środka zabezpieczającego, który zwany jest zakazem związanym z wykonywaniem pracy zarobkowej. Może wydawać się dziwnym zakaz wykonywania pracy, jednak precyzując jest to zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu, bądź prowadzenia określonej działalności gospodarczej. Jest on orzekany wtedy, gdy podczas popełnienia przestępstwa, dana osoba nadużywa swoje stanowisko, zawód lub popełnia czyn, który związany jest z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej.

W sprawach o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletniego do środków zabezpieczających zaliczyć można:

  • zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
  • zakaz kontaktowania się z określonymi osobami,
  • zakaz zbliżania się do określonych osób,
  • zakaz opuszczania miejsca pobytu bez zgody sądu,
  • nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Ostatnim środkiem, który można zastosować również, jako środek zabezpieczający, ujętym go w art. 42 kodeksu karnego, jest zakaz prowadzenia pojazdów. Mogą nim być objęte pojazdy określonego rodzaju lub wszelkie pojazdy mechaniczne. Sąd musi doprecyzować, jakich konkretnie pojazdów dotyczy zakaz. Środek może zostać orzeczony, nawet jeśli sprawca nie ma uprawnienia do prowadzenia danego typu pojazdów. Nie może natomiast dotyczyć tych pojazdów, do prowadzenia, których nie są potrzebne żadne uprawnienia. Jego orzeczenie możliwe jest w stosunku do osoby uczestniczącej w ruchu, a więc nie tylko w stosunku do kierowcy, ale też pieszego lub pasażera.

Podsumowując można stwierdzić, że środki zabezpieczające są to alternatywy dla kar pozbawienia wolności bądź innych kar. Spośród wymienionych powyżej środków zabezpieczających jedne są mniej, inne bardziej znane. Od elektronicznej kontroli miejsca pobytu, terapię, pobytu w zakładzie psychiatrycznym, po nakaz związany z wykonywaniem pracy zarobkowej czy przebywania w różnych środowiskach lub zakaz wstępu na imprezę masową.

Środek zabezpieczający jest narzędziem, które stosowane jest zamiennie zamiast kary wobec sprawcy czynu zabronionego, który nie podlega odpowiedzialności karnej z powodu niepoczytalności lub znikomej społecznej szkodliwości czynu. Wymienione powyżej środki zabezpieczające ustala sąd i tylko poprzez jego bezstronne wyroki jest uznawany za środek odpowiedni. Zależy to także od stanu zdrowia osoby pełniącej czyn, a także jego żalu za popełnione czyny.