Odszkodowanie w prawie pracy

Odszkodowanie - Prawo pracyPrawo pracy potrzebne jest w celu zabezpieczenia zarówno pracodawcę jak i pracownika przed złym traktowaniem, a także w celu określenie praw i obowiązków obu stron stosunku pracy. Jednak występują nieliczne sytuacje, w którym jedna ze stron żąda zadośćuczynienia za niewypełnienie obowiązków bądź złamanie praw. Prawo pracy ma za zadanie w takich sytuacjach pomagać i egzekwować należące się zadośćuczynienie.

Odszkodowanie jest to zadośćuczynienie, które należy się poszkodowanemu za szkodę wyrządzoną przez osobę (podmiotu prawa), który wyrządził szkodę lub ponosi za nią odpowiedzialność. Pełni ono funkcje kompensacyjną, czyli stanowi finansową rekompensatę za wyrządzony czyn zabroniony. Powinno ono pokrywać szkodę jak i powiązane z nią utraty korzyści, które mogły dana osobę spotkać gdyby nie szkoda.
Odnosząc się stricte do tematu można wymienić poniższe typy odszkodowania w przypadku stosunku pracy, a mianowicie są to:

  • Wypowiedzenie umowy o prace bez podania przyczyny bądź z przyczyn niemogących naruszyć stosunku pracy - występuje wtedy, gdy pracodawca zwalnia pracownika ustnie. W Polskim prawie pracy jest zapis o konieczności wypowiadania umowy o pracę w formie pisemnej. Nie jest to, co prawda forma zastrzeżona pod rygorem nieważności, ale jej brak narusza przepisy o wypowiadaniu lub rozwiązywaniu umów o pracę. Ustanie stosunku pracy przez pracodawcę bez podania przyczyny także jest zabronione, gdyż pracownik ma prawo wiedzieć, z jakiego powodu stracił pracę. Bez tego uzasadnienia wypowiedzenie może być uznane za niezasadne. Gdy pracownicy są członkami związku zawodowego musi być także zgoda związku zawodowego oraz podpis na dokumencie wypowiadającym umowę. Najczęstsza formą uznawaną za zadośćuczynienie przez sąd jest przywrócenie pracownika do pracy bądź wypłata wynagrodzenia za okres wypowiedzenie umowy w przypadku umowy na czas nieokreślony. Jeżeli jest to umowa zlecenie można żądać finansowej rekompensaty za czas wypowiedzenia, ale nie dłużej niż trzy miesiące. Kobiety na okresie macierzyńskim mogą ubiegać się o odszkodowanie na takich samych zasadach jak w przypadku umowy na czas nieokreślony.
  • Skrócenie okresu wypowiedzenia - okres wypowiedzenia jest odgórnie uregulowany przez Kodeks Pracy i z racji tego osoba, której pracodawca skrócił ten okres może ubiegać się o odszkodowanie z tego tytułu. Pracodawca może skrócić okres wypowiedzenia po pierwsze z powodu upadłości bądź bankructwa lub bez żadnej konkretnej przyczyny. W drugim przypadku osoba taka może żądać odszkodowania za czas w tym okresie od dwóch tygodni do trzech miesięcy.
  • Niewystawienie przez pracodawcę świadectwa pracy - po ukończeniu pracy przez pracownika niezależnie od przyczyny ustania stosunku pracy pracodawca ma siedem dni od końca umowy obowiązek wystawienia świadectwa pracy. W przypadku, gdy tak się nie stanie firma narażona jest na karę grzywny, a pracownik może wystąpić o odszkodowanie spowodowane niemożliwością podjęcia pracy. Może on otrzymywać takie odszkodowanie maksymalnie do 6 tygodni.
  • Niesłuszne dyscyplinarne zwolnienie pracownika - nie każda czynność zaniedbująca obowiązki pracownika uzasadnia dyscyplinarne zwolnienie z pracy. W takim przypadku bez względu na rodzaj umowy zawartej pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą przysługuje mu przywrócenie do pracy bądź odszkodowanie. Rzadkim jednak jest fakt chęci powrotu pracownika do pracy. Związane jest to z obawą przed atmosferą w pracy. Po skończeniu się umowy w czasie roszczeń przysługuje już tylko odszkodowanie, jest ono ryczałtowane.
  • Natychmiastowe zwolnienie się pracownika z pracy - co dziwne pracownik, który natychmiastowo zwolni się z pracy także dostanie odszkodowanie. Zachodzi to tylko wtedy, gdy pracownik z trybem natychmiastowym rozwiązuję umowę z racji rażącego zaniedbania ze strony pracodawcy. Odszkodowanie wtedy powinno wynosić tyle co zarobiłby pracownik poprzez okres wypowiedzenia lub jeżeli była to umowa na czas określony za czas do końca umowy, nie dłuższy jednak niż 3 miesiące.
  • Dyskryminacja, mobbing - istnieje sytuacja, gdy pracownik może żądać odszkodowania adekwatnego do wyrządzonej szkody. Przypadek dyskryminacji lub mobbingu charakteryzuje się złamaniem zasady równości przez pracodawcę. Obowiązuje tu zasada, według której pracodawca musi udowodnić, że nie naruszył nakazu równego traktowania w zatrudnieniu, lecz kierował się wobec pracownika obiektywnymi kryteriami. Podobnie jak w przypadku dyskryminacji, tak i w razie mobbingu odszkodowanie nie jest limitowane, a kodeks pracy gwarantuje jedynie najniższy jego pułap, który został ukształtowany na poziomie minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Szczególnym przypadkiem jest odszkodowanie wypłacane z powodu ustania stosunku pracy z racji śmierci pracodawcy. Z dniem śmierci pracodawcy umowy o pracę z pracownikami wygasają, chyba że następuje przejęcie załogi w trybie art. 231 K. p. przez spadkobierców albo przez nabywcę masy spadkowej, w skład której wchodzi zakład pracy. Z ustaniem stosunku pracy z mocy prawa mamy do czynienia w przypadku śmierci pracodawcy będącego osobą fizyczną. Gdy pracodawcą jest spółką lub osoba prawna, śmierć jednego ze wspólników albo członka zarządu nie wpływa na istniejące stosunki pracy.

Kolejnym z rodzajów odszkodowań jest odszkodowanie za nieprzestrzeganie zakazu konkurencji. Coraz większa liczba firm, szczególnie zajmująca się tajnymi danymi w związku z pracą z klientami bądź innego typu działalnościami, w których znajdują się dane, które nie mogą wyjść poza tak zwane mury zakładu pracy, ale także każdy pracodawca ma prawo zamieścić takie oświadczenie przy przyjmowaniu pracownika do pracy. Zakaz konkurencji może dotyczyć stosunku pracy jak i czasu po ustaniu stosunku pracy. Powstrzymywanie się przez pracownika od działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy po zakończeniu zatrudnienia musi wiązać się z rekompensatą finansową (odszkodowaniem) dla byłego pracownika w zamian za przestrzeganie klauzuli konkurencyjnej. Wysokość wyżej wymienionego odszkodowania nie może być niższa niż 25% wynagrodzenia, jakie pracownik otrzymywał przed zakończeniem pracy u danego pracodawcy.

Z mniej występujących zdarzeń za, które można ubiegać się o odszkodowanie można zaliczyć między innymi odszkodowanie za:

  • Stracenie osobistych rzeczy w ramach wypadku w miejscu pracy,
  • Brak możliwości zapewnienia pracy odpowiedniej do stanu zdrowia młodocianego,
  • Nieprzeniesienie go do innej pracy zgodnie ze wskazaniami zawartymi w orzeczeniu lekarskim.

Pracownik ma prawo wyboru, co do roszczeń, jakich oczekuje od pracodawcy. Może to być roszczenie odszkodowania pieniężnego bądź zadośćuczynienia, a także przywrócenia do pracy bądź wypłaty pieniężnej za okres wypowiedzenia, jakie zostało do końca stosunku pracy.

Jeżeli nie do końca wiemy jak mamy załatwić sprawę związaną z naruszeniem praw przez pracodawcę, który zatrudnia danego pracownika można, a nawet należy udać się do prawnika specjalizującego się w prawie pracy lub kancelarii prawniczej zajmującej się różnego rodzaju sprawami związanymi z nieprzestrzeganiem prawa. Jednak najważniejszym zadaniem pracownika jest zapoznanie się z Kodeksem Pracy, w którym opisane są wszystkie obowiązki jak i prawa, jakie powinien spełnić pracodawca oraz pracownik. Jest to niezbędne do zauważenia czynności, które nie są zgodne z prawem pracy.

Świadomość pracowników w ramach praw i obowiązków przysługującym im ze względu na rodzaj zatrudnienia znacznie wzrosła. Jednak nie jest to poziom, który by zadowalał. Wyniki te powinny zostać poprawione ze względu na wyeliminowanie oszustw poprzez nieuczciwych pracodawców, którzy chcą wyzyskać pracowników.

Odszkodowania wynikające z niedotrzymania obowiązków jak i praw pracodawcy zdarzają się stosunkowo często. Jednak nadal duża liczba pracowników nie zdaje sobie sprawy, że jest ofiara wyzysku. Być może zdarza się tak, że osoby te zdają sobie sprawę z toku postępowania swojego pracodawcy jednak z obawy przed stratą pracy bądź niewiary w sprawiedliwość nie decydują się na zgłoszenie sprawy, Duża ilość pracodawców nie płaci odpowiednich kwot za wykonaną pracę bądź wpisuję kwotę niższą na umowie by uniknąć kosztów, jakie wiążą się ze składkami na różnego rodzaju czynniki pensji pracowniczych. Osoby wiedzące o takich sytuacjach powinny zgłaszać takie naruszenia do Inspekcji Pracy, gdyż nie każdego pracodawcę ta instytucja jest w stanie sprawdzić i wykryć oszustwa, jakich się dopuszcza. Zgłoszenie jest jak najbardziej anonimowe, a pomoże w znalezienie nieuczciwych pracodawców.

Podsumowując należy stwierdzić, że istnieje w Kodeksie jak i Prawie Pracy duża liczba naruszeń, do jakich może posunąć się pracodawca. W celu uzyskania rekompensaty bądź zadośćuczynienia za wyrządzone szkody należy zapoznać się z zasadami postępowania w sytuacjach nieprzestrzegania obowiązków pracodawcy bądź łamania prawa. Pracownik może ubiegać się odszkodowania, przywrócenia do pracy bądź zapłaty za czas wypowiedzenia. Do czynności, które są niezgodne z prawem pracy a za które można otrzymać odszkodowanie. Do tych działań można zaliczyć niewystawienie świadectwa pracy przez pracodawcę, niesłuszne zwolnienie dyscyplinarne, dyskryminacja, lobbing, skrócenie okresu wypowiedzenia, wypowiedzenie stosunku pracy bez podania przyczyny, bądź niesłusznej przyczyny. Zarówno pracodawca jak i pracownik ma swoje prawa i obowiązki. Jeżeli każdy z nich będzie ich przestrzegać dla obu stron będzie to udany stosunek pracy.