Kara ograniczenia wolności

Kara ograniczenia wolnościDużo osób dokonujących wykroczenia bądź czynu niedozwolonego prawem musi mieć na uwadze to, że postawiony przed Sądem może on podlegać karze ograniczenia wolności. Nie każdy jednak czyn karany jest karą wymienioną wyżej. To Sąd wyznacza, jaka kara będzie odpowiednia przy danym wykroczeniu. Prawie dla każdej osoby usłyszenie takiego wyroku jest ciosem, które ciężko przyjąć. Jednakże dopuszczając się czynu musimy mieć na uwadze, że taka ewentualność może nastąpić. Ciężko jest przystosować się do nowego środowiska tym bardziej, że jesteśmy odizolowani od znajomych, rodziny czy przyjaciół.

Kara ograniczenia wolności jest to jedna z najczęstszych rodzajów kar polegająca na umieszczeniu wskazanej osoby na jakiś określony czas w zamkniętym i strzeżonym zakładzie karnym. Jest to przymusowa kara za wykroczenie bądź czyn niedozwolony prawem. Oprócz tego, że osoba ta musi przebywać w zakładzie karnym dalsze działania i czynności związane z wyrokiem podlegają rygorowi regulaminu więziennego. Występują ograniczenia w widzeniu osób z zewnątrz, brak możliwości wyjścia na wolność lub w ramach tak zwanych przepustek. Czasem jest fakt, że w więzieniach za niestosowanie do regulaminu przewidywane są kary za przewinienia przeciw dyscyplinie. Ten rodzaj kary jest już od dawna stosowany w prawie oraz systemach prawnych. W historii można zauważyć, że prawo wykonywano poprzez wtrącenie do lochu lub zamknięcie w jakiejś wieży. Obecnie wykonuje się to w wyspecjalizowanych strzeżonych pomieszczeniach i budynkach, które są do tego przeznaczone.

Kodeks karny z 1997 roku wymienia 6 kar, którymi są kara ograniczenia wolności, kara pozbawienia wolności kara 25 lat pozbawienia wolności kara dożywotniego pozbawienia wolności oraz kara aresztu. Karę pozbawienia wolności wymierza się tylko, gdy ustawa tak stanowi. Nie ma innych przesłanek do wymierzenia tej kary.

W wielu systemach prawnych okres, na jaki wymierza się karę ograniczenia wolności, musi być dokładnie określony. Odbywanie kary kończy się po upływie przewidzianego terminu albo na podstawie warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty kary, o ile nie zostanie ono odwołane, lub w tak zwanym zawieszeniu. W niektórych systemach prawnych istnieje możliwość określenia jedynie minimalnego okresu, przez który kara musi trwać, a decyzja o zwolnieniu lub nieskazanego po upływie tego okresu jest pozostawiona do każdorazowej decyzji sądu. W niektórych systemach prawnych istnieje również możliwość kumulatywnego orzekania kary łącznej pozbawienia wolności, której okres może przekroczyć np. 100 lat (w polskim prawie granice orzekania kary łącznej pozbawienia wolności są takie same jak kary pozbawienia wolności.)

Kara ograniczenia wolności polega na odosobnieniu osoby skazanej na określony okres czasu w zakładzie karnym. Osoby w ten sposób izolowane są od społeczeństwa. Co chroni społeczeństwo przed niebezpiecznymi jednostkami. Natomiast przymusowy pobyt w jednym miejscu oraz odcięcie od świata zewnętrznego jest dużą dolegliwością dla skazanego.

W Polskim prawie kara ograniczenia wolności może być wymierzona na różne okresy. Może być to kara jednego miesiąca skończywszy na kilku lub kilkunastu latach pozbawienia wolności. Zależy to, bowiem od rodzaju popełnionego przestępstwa oraz od opinii i wyroku sądu. Istnieje możliwość tak zwanego warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbycia kary o ile osoba, która znajduje się w więzieniu wykazuje poprawę oraz są ku temu wszelkie przesłanki, że dana osoba jest gotowa do wrócenia na wolność. Sąd może także przyznać karę pozbawienia wolności bez możliwości wcześniejszego zwolnienia warunkowego ze względu na rodzaj przestępstwa lub środków, które nie spełniają celów resocjalizacji więźnia.

Do kary pozbawienia wolności należy zaliczyć także kary:

  • 25 lat pozbawienia wolności,
  • Dożywotniego pozbawienia wolności,
  • Kare aresztu (wymierzona w Polsce od pięciu do 30 dni za niektóre wykroczenia),
  • Kare zastępcza (polegająca na pozbawieniu wolności na jakiś okres gdyż osoba uchyla się od wykonania kary bądź karę grzywny),
  • Zastępczą kare aresztu (w przypadku uchylania się od kary ograniczenia wolności lub grzywny),
  • Kare aresztu wojskowego (stosowana jest wobec żołnierzy) .

Kara pozbawienia wolności nie jest tym samym, co kara aresztu kara aresztu jest przewidziana w wojskowym kodeksie karnym i może być ona wymierzona jedynie dla osób, które, dla których stosuje się wojskowy kodeks karny.

Jeżeli jednak chodzi o polskie prawo karne można wyróżnić trzy rodzaje kar 25 lat pozbawienia wolności, dożywotniego pozbawienia wolności oraz kara występująca od jednego miesiąca do maksymalnie piętnastu lat pozbawienia wolności. W przypadku czynów pozostałych pod kara z trzeciej grupy kar nie może ona przekraczać 15 lat nawet przy zastosowaniu nadzwyczajnego obostrzenia kary.

Jeżeli chodzi o zasady wymierzania wyżej opisywanej kary to główna zasada jest to, że kara ta wymierzana jest w pełnych latach i miesiącach zgodnie z czasem kalendarzowym. Zasada ta nazywana jest od chwili do chwili. Według Kodeksu Karnego Wykonawczego zakończenie kary musi odbyć się w dzień wolny od pracy i musi nastąpić w dzień poprzedzający pierwotny termin zwolnienia.

Kolejnymi bardzo istotnymi zasadami w wymierzaniu tak surowej kary są dwie kary panujące i uznane w polskim prawie, którymi są:

1. Zasada Ultima Ratio

Z łacińskiego ostatni, decydujący argument, ostateczny środek, zasada ta stosowana jest zwłaszcza w odniesieniu do uprawnień, które przysługują wierzycielowi wobec drugiej osobie, a także uprawnienia, które wiążą się z skutkami dotkliwymi dla dłużnika. Zasada ta najczęściej jest stosowana, gdy sąd ma możliwość wyboru rodzaju kary, na przykład czy będzie to kara grzywny czy kara ograniczenia wolności lub jej pozbawienia. Zgodnie z art. 58§1 kodeksu karnego, jeżeli ustawa daje możliwość wyboru kar sąd orzeka karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary.

2. Zasada In Dubio Pro Liberata

Zasadę tą można odnaleźć w artykule 5 paragraf 2 Kodeksu Postępowania Karnego, jest ona związana z zasadą domniemania niewinności. Polega ona, bowiem na tym, iż jeżeli sprawa jest trudna do rozstrzygnięcia sąd podejmuje decyzje, jaki będzie wymiar kary, z tym, że musi być to kara na korzyść oskarżonego. Zasada ta ma swoje odzwierciedlenie w Konstytucji RP oraz w międzynarodowym prawie. Podkreślenia wymaga, iż zasada ta znajdzie zastosowanie tylko w przypadkach, gdy sąd podejmie bezskuteczną próbę (próby) usunięcia danej wątpliwości w drodze czynności dowodowych. Wyrażona powyżej zasada ma szczególne znaczenie w przypadku procesów poszlakowych. Chodzi o to, iż znajduje ona zastosowanie wówczas, gdy sąd ma możliwość przyjęcia kilku równorzędnych (niedających się wyeliminować) wersji przebiegu zdarzeń istotnych dla określenia winy i kwalifikacji prawnej przyjętej wobec oskarżonego. Występuje także zasada uzupełniająca zwana regułą In Dubio Pro Reo, która w razie potrzeby nakazuje stosowania korzystniejszego zapisu prawa lub jego interpretacji dla sprawcy).

Istnieją przypadki, ze skazany może ubiegać się o warunkowe zawieszenie wykonywania kary. Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej jednego roku, jeżeli jest to wystarczające dla osiągnięcia wobec sprawcy celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa. W tym przypadku pod uwagę brane jest przede wszystkim zachowanie ukaranego, właściwości i warunki osobiste oraz jego dotychczasowy styl życia. Nie stosuje się go wobec osób, których dotyczą przepisy recydywy.

Przechodząc do głównego aspektu pracy kara ograniczenia wolności to odmiana kary pracy na cele społeczne, użyteczne. Ma ona na celu wzbudzenie we wskazanym woli kształtowania społecznie pożądanych postaw a szczególności poczucia odpowiedzialności za wyrządzone czyny oraz potrzeby postrzegania prawa. Stanowi nie izolacyjną alternatywę dla krótkoterminowego pozbawienia wolności. Stosowana jest tylko za drobne występki. Do zalet można zaliczyć, że sprawca takiego przestępstwa nie trafia do zakładu karnego, gdzie mógłby ulec jeszcze większej demoralizacji, natomiast wynika z niej obowiązek pracy lub potrącenie wynagrodzenia na rzecz czynu, który się dokonał.

W polskim prawie karnym od 1 lipca 2015 roku kara ograniczenia wolności trwa najkrócej miesiąc a najdłużej 2 lata. Mierzy się ją w miesiącach i latach jak wcześniej zostało wspomniane przy karze pozbawienia wolności. W przypadku łączenia kar wymiar nie może przekroczyć dwóch lat w czasie tego, gdy zostanie osiągnięta kara ograniczenia wolności skazany nie może zmienić miejsce stałego pobytu bez zgody sądu. Ukazany w tym czasie jest zobowiązany do wykonywania prac, które powierzył mu Sąd jest to nieodpłatna praca, która jest kontrolowana i wykonywana na cele społeczne. Wykonuje się w odpowiedniej placówce czy zakładzie pracy. W przypadku pracy skazanego w innym miejscu potrącane będzie od 10 do 25% wynagrodzenia miesięcznego na rzecz Skarbu Państwa lub na inny cel skazany przez Sąd. Skazany nie może w tym momencie rozwiązać stosunku pracy.

Osoba, która została skazana na karę ograniczenia wolności ma obowiązek wyjaśnień dotyczących odbywanie kary w tym celu zarówno Sąd jak i zawodowy kurator sądowy, który zajmuje się organizacją i kontrolą wykonywania kary mogą wzywać skazanego do stawiennictwa u nich. W celu zapewnienia przebiegu prawidłowego wykonywania kary Sąd może oddać skazanego na czas trwania kary pod dozór kuratorski lub osoby godnej zaufania jakiejś instytucji lub organizacji, która zajmuje się wychowaniem i zapobieganiem demoralizacji. Jednak 8 czerwca 2010 roku weszły w życie nowe przepisy dotyczące kary ograniczenia wolności gdzie między innymi ten artykuł został uchylony.

Natomiast 1 lipca 2015 roku wykonanie kary ograniczenia wolności można było warunkowo zawiesić na okres od 1 do 3 lat. Tak jak kare pozbawienia wolności tak kare ograniczenia wolności normuje Kodeks Karny wykonawczy a w szczególności rozdział 9 artykuł od 53 do 66. Wykonywanie takiej kary ma na celu wzbudzenie wskazanym poczucia winy a także kształtowanie społecznych postaw szczególności zwrócenie uwagi na to, że gdy wykona czyn niedozwolony według prawa może podlegać karze.

Skazany ma obowiązek sumiennie wykonywać zadawane mu pracę oraz stawiać się na wyznaczone miejsca, jeżeli nie będzie stawiał w wyznaczonych miejscach przez kuratora bądź Sąd kara może ulec zmianie i może przerodzić się w karę pozbawienia wolności lub większą grzywnę. Czynności związane z organizowanymi kontrolą kary oraz obowiązków nałożonych na skazanego odbywającego wykonuje kurator sądowy mogą w każdym czasie zażądać, aby on stawił się osobiście lub wyjaśnił przebieg odbywania kary.

Zarówno kara pozbawienia wolności jak i kara ograniczenia wolności prowadząca przez kodeks karny 1969 roku jej wymiar sięgał od trzech miesięcy do lat dwóch. Natomiast wymiar pracy od 20 do 50 godzin miesięcznie.

Sąd oprócz wyżej wymienionych obowiązków może orzec także:

  • informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
  • przeproszenie pokrzywdzonej osoby,
  • Finansowanie, utrzymania innej osoby,
  • pracę zarobkową do nauki lub przygotowanie się do zawodu,
  • wstrzemięźliwość od alkoholu lub używania innych środków odurzających,
  • poddanie się leczeniu w szczególności odwykowemu lub różnej formie rehabilitacji albo terapii,
  • ograniczenie przebywania się w określonym środowisku lub miejscu,
  • brak kontaktu z pokrzywdzonym i innymi osobami,
  • opuszczenie wynajmowanego lokalu,
  • inne postępowania w okresie próby, jeśli może to zapowiedź zwolnieniu ponownego przestępstwa

Zawiera w sobie wszystkie elementy kary, a więc spełnia cel retrybutywny (nieodpłatna praca, zakaz zmiany miejsca pobytu bez zgody sądu) oraz prewencyjny (efekt edukacyjny pracy, praca na cele charytatywne, integracja przestępców ze społeczeństwem i społeczeństwa z przestępcą), a pozbawiona jest wady kary pozbawienia wolności (kontakt sprawcy ze środowiskiem więziennym i jego podkulturą, stygmatyzacja, efekt odrzucenia przez społeczeństwo, niekiedy i rodzinę).

Do zalet kary ograniczenia wolności można zaliczyć: brak ingerencji w życie skazanego takiej dużej jak w przypadku kary pozbawienia wolności, brak izolacji skazanego od rodziny, mniejsze koszty wykonywania kary, możliwość zachowania miejsca w jednostkach penitencjarnych dla sprawców przestępstw groźniejszych. Natomiast do wad można zaliczyć trudności organizacyjne związane ze znalezieniem miejsca pracy oraz problem naruszenia międzynarodowego zakazu pracy przymusowej.

Podstawami prawnymi orzekania kary ograniczenia wolności są przepisy części szczególnej Kodeksu Karnego oraz przepisy części ogólnej Kodeksu Karnego w szczególności artykuł 60 paragraf 6 punkt drugi i trzeci oraz artykuł 58 paragraf 3.

Może wystąpić tak zwane przedterminowe zwolnienie z kary ograniczenia wolności. Charakteryzuje się tym że osoba która odbyła przynajmniej połowę orzeczonej kary przestrzegająca porządek prawny i sumiennie wykonująca wskazaną pracę może ubiegać się o przedterminowe zwolnienie jeżeli osoba ta spełniała nałożone obowiązki orzeczone środki karne oraz Sąd zwolnił go od reszty kary uznając ją za wykonaną. Orzeczenie te jednak ma fakultatywny charakter i nie obliguje Sądu do jego stosowania. Jednak, gdy spełnione są wszystkie przesłanki Sąd może wydać wyrok o przedterminowe zwolnienie z kary.

W przypadku kary pozbawienia wolności miejscem wykonywania jest więzienie albo zakład karny natomiast w wypadku kary ograniczenia wolności jest to miejsce stałego pobytu lub zatrudnienia skazanego. Jednak w niewielkiej odległości od miejsca stałego pobytu chyba że występują ważne względy które przemawiają za wykonywaniu kary w innym miejscu.

Jeżeli Sąd zobowiązał skazanego do wykonywania nieodpłatnej pracy będzie to miejsce znajdujące się w niedalekiej odległości od jego miejsca zamieszkania. Jeżeli Sąd orzekł potrącenie wynagrodzenia za pracę na rzecz Skarbu Państwa będzie to zakład pracy, w którym dotychczas pracuje.

Ważnym aspektem jest to, że Sąd nadzorujący wykonywanie kary jest to zawsze Sąd rejonowy. Czynności związane z organizowaniem i kontrolą kary oraz obowiązków nałożonych na skazanego wykonuje sądowy kurator zawodowy.

Występują dwie grupy przesłanek odroczenia wykonania kary ograniczenia wolności po pierwsze mają charakter fakultatywny, które mówi, że wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego jak i jego rodziny zbyt drastyczne i ciężkie skutki natomiast po drugie charakter obligatoryjny w razie powołania skazanego do czynnej służby wojskowej.

Sąd może wydać odroczenie kary ograniczenia wolności w przypadku, gdy stan zdrowia skazanego uniemożliwia wykonanie kary oraz jeśli kara pociągnęłaby ciężkie skutki wcześniej wspomniane dla niego samego lub rodziny oraz w razie powołanie skazanego do czynnej służby wojskowej.